معروف‌ترين شاه صفوى ، يعنى شاه عباس ، نشان داد كه به فقه و شريعت اعتقاد كامل دارد « 1 » و خود نيز لباس فقيه زمان يا به اصطلاح عنوان مجتهد الزمانى را به دوش مىكشد ؛ اما در عين حال ، وارث آن گرايش عارفانه است كه آن را به نسل بعد از خود منتقل مىكند . گفتنى است كه نقل حديثى توسط شيخ بهايى در كشكول سبب شده است تا شيخ حر بر موضع شيخ بهايى به عنوان يك ضد صوفى تأكيد ورزد كه البته قدرى تند مىنمايد . « 2 » صدر الدين شيرازى ( 979 - 1050 ) معروف به ملا صدرا شاگرد ميرداماد و شيخ بهايى ، بنيانگذار نگرش فلسفى معروف به حكمت متعاليه كه جهت‌گيرى عمدهء آن تلفيق عرفان و فلسفه و حديث است ، در موارد متعددى به صوفيان حمله كرده است . وى سخت جانب‌دار عرفان است و در بسيارى از آثار خود ، بر منكران معارف يقينيه و عالمان ظاهرى حملات سخت دارد . در جايى مىنويسد : و همچنين‌اند جمعى كه انكار علوم حقيقيه و معارف يقينيه مىنمايند و مذمّت طريق اهل حقيقت و عرفان مىنمايند و تحسين شيوهء تن‌پرستان و جاهلان ، بنا بر تعارف اصلى و تناسب و تشابه جبلّى ، كه نفوس معطّله و عبدهء الههء هوا و عبّاد هياكل و اصنام دنيا و تبعه و خدمهء شياطين و اهل بدع و اهوا را با هم مىباشد ، مىكنند . « 3 » وى براى اين كه بر اعتبار فقيهان بيشتر لطمه زند ، مىگويد كه اساسا لفظ فقه « در ازمنهء سابقه » « بر علم طريق آخرت و معرفت نفس و دقايق آفات و مكايد و امراض وى و تسويلات و غرور شيطانى فهم نمودن و اعراض نمودن از لذات دنيا و اغراض نفس و هوا و مشتاق بودن به نعيم آخرت و لقاى پروردگار و خوف داشتن از روزشمار » اطلاق مىشده است ، و « اكنون پيش طالب علمان اين زمان ، فقه بر استحضار مسائل طلاق و عتاق و لعان و بيع و سلم و رهانت و مهارت قسمت مواريث و . . . » اطلاق مىشود . « 4 » اما همين شخص ، صوفيان بازارى را مورد حمله قرار مىدهد ؛ و دليلش ، حملات فقيهان به صوفيان آن‌چنانى است كه سر و وضعشان كاملا گوياى صحّت بسيارى از اين انتقادهاست . افراط در اين برخوردها ، ملا صدرا را از فقيهان خشمگين كرده ، آنان را به دنيادارى و اختلاف افكنى متهم مىكند : اين گروهى كه نو رسيدستند * عشوهء جاه و زرخريدستند سر باغ و دل و زمين دارند * كى سر شرع و عقل و دين دارند از ره شرع و شرط برگشته * تشنهء خون يك دگر گشته

--> ( 1 ) . بنگريد : عباس ، دلال ، بهاء الدين العاملى ، صص 581 - 606 ( 2 ) . عاملى ، شيخ حر ، الاثنا عشرية ، صص 16 ، 53 ( 3 ) . شيرازى ، صدر المتألهين ، رسالهء سه اصل ، ص 90 ( 4 ) . شيرازى ، سه اصل ، ص 99 - 100